สุปัตตชาดก

สุปัตตชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธ อันเป็นที่ตั้งแห่งมหานครราชคฤห์ อันรุ่งเรือง สมเด็จพระเจ้าพาราณสี ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงทศพิธราชธรรม เป็นที่รักใคร่ของเหล่าพสกนิกร ทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรมอันเข้มแข็ง ทรงประกอบด้วยพระปรีชาสามารถยิ่งนัก

ในกาลนั้น เหล่ามนุษย์ทั้งหลายยังคงดำเนินชีวิตด้วยความซื่อสัตย์สุจริต ยึดมั่นในศีลธรรมอันดีงาม แม้แต่สัตว์เดรัจฉานก็ดูเหมือนจะมีความเฉลียวฉลาดและมีเมตตาธรรมสูงส่งกว่าปัจจุบัน

ในนครราชคฤห์นั้น มีบุรุษผู้หนึ่งนามว่า สุปัตตะ เป็นหัวหน้าคนสวนผู้ดูแลอุทยานหลวงอันงดงาม ซึ่งเป็นที่ประทับของพระเจ้าพาราณสี สุปัตตะเป็นคนสวนที่ขยันขันแข็ง มีความรู้ความสามารถในการดูแลพรรณพฤกษาต่างๆ เป็นอย่างดี ทั่วทั้งอุทยานเต็มไปด้วยดอกไม้นานาชนิด ผลไม้หลากรส และต้นไม้น้อยใหญ่ที่ให้ร่มเงา สุปัตตะรักอุทยานแห่งนี้เสมือนบ้านของตนเอง เขาดูแลทุกสิ่งทุกอย่างด้วยความใส่ใจ

เช้าวันหนึ่งขณะที่สุปัตตะกำลังรดน้ำต้นไม้ในสวน จู่ๆ เขาก็ได้ยินเสียงร้องอันโหยหวนดังมาจากพุ่มไม้หนาทึบ

“ช่วยด้วย… ใครก็ได้ช่วยข้าด้วย…”

สุปัตตะรีบละจากงานตรงเข้าไปดู เมื่อแหวกกิ่งไม้เข้าไป เขาก็พบกับลูกนกกระจิบตัวน้อย ที่ตกลงมาจากรัง ดวงตาของมันเต็มไปด้วยความหวาดกลัว ปีกเล็กๆ ของมันกระพืออย่างอ่อนแรง

สุปัตตะอุ้มลูกนกตัวนั้นขึ้นมาอย่างแผ่วเบา หัวใจของเขารู้สึกสงสารยิ่งนัก เขาประคองมันไว้ในมือ มองดูสภาพอันน่าเวทนา

“เจ้าหนูน้อย เจ้ามาจากไหนกัน?”

สุปัตตะพูดกับลูกนกด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน เขาพิจารณาดูรอบๆ พยายามมองหารังของมัน แต่ก็ไม่พบ

สุปัตตะตัดสินใจพามันกลับไปที่กระท่อมเล็กๆ ของตนเอง เขาจัดเตรียมที่อยู่ให้ลูกนกอย่างดี นำใบไม้มาปูรอง และคอยป้อนอาหารเม็ดเล็กๆ ให้มันอย่างสม่ำเสมอ ลูกนกกระจิบตัวน้อยค่อยๆ ฟื้นกำลังขึ้นมา

วันเวลาผ่านไป ลูกนกกระจิบตัวนั้นก็เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว มันเริ่มหัดกระโดดไปมาระหว่างกิ่งไม้ที่สุปัตตะจัดเตรียมไว้ให้ มันส่งเสียงร้องเจื้อยแจ้วราวกับจะขอบคุณสุปัตตะ

สุปัตตะมีความสุขที่ได้ดูแลเจ้าลูกนกน้อยตัวนี้ เขาตั้งชื่อให้มันว่า “สุปัตตะ” เพื่อเป็นที่ระลึกถึงความสัมพันธ์อันดี

วันหนึ่ง ขณะที่สุปัตตะกำลังนั่งพักผ่อนอยู่ใต้ต้นมะม่วง สุปัตตะก็เห็นเจ้าสุปัตตะบินโฉบไปมาอย่างร่าเริง มันบินเกาะอยู่ที่บ่าของสุปัตตะ

“เจ้าตัวน้อย วันนี้เจ้ามีความสุขเหลือเกินนะ”

สุปัตตะพูดพลางลูบหัวเจ้าสุปัตตะเบาๆ

ทันใดนั้น เจ้าสุปัตตะก็ส่งเสียงร้องแปลกๆ ราวกับจะเตือนอะไรบางอย่าง มันกระพือปีกบินไปมาอย่างตื่นตระหนก

สุปัตตะมองตามทิศทางที่เจ้าสุปัตตะส่งเสียงไป ก็เห็นชายร่างใหญ่สองคนกำลังย่องเข้ามาในอุทยานอย่างเงียบเชียบ พวกเขาสวมใส่เสื้อผ้ามิดชิด ใบหน้าซ่อนเร้นภายใต้ผ้าคลุม

สุปัตตะตระหนักได้ทันทีว่าคนทั้งสองไม่ใช่คนสวน หากแต่เป็นโจร เขาจึงรีบตะโกนเตือน

“ใครน่ะ! หยุดเดี๋ยวนี้นะ!”

เหล่าคนสวนคนอื่นๆ ที่อยู่ไม่ไกล ได้ยินเสียงร้องของสุปัตตะก็รีบวิ่งกรูกันเข้ามา โจรสองคนเห็นว่าแผนการถูกเปิดเผย จึงรีบวิ่งหนีไป

หลังจากเหตุการณ์นั้น สุปัตตะก็ยิ่งผูกพันกับเจ้าสุปัตตะมากขึ้น เขาเชื่อว่าเจ้าสุปัตตะมีบุญคุณต่อเขา

ต่อมา พระเจ้าพาราณสีทรงมีพระราชประสงค์จะเสด็จประพาสป่าเพื่อล่าสัตว์ สุมาลี พระอัครมเหสีของพระองค์ ทรงเป็นห่วงพระสวัสดิภาพของพระสวามี จึงตรัสเตือน

“ขอเดชะฝ่าบาท การเสด็จประพาสป่าในครานี้ ขอฝ่าบาททรงระมัดระวังให้มากเถิดพ่ะย่ะค่ะ ข้าพระพุทธเจ้ามีความกังวลพระทัยนัก”

พระเจ้าพาราณสีทรงแย้มพระสรวล

“อย่าได้กังวลเลย สุมาลี เรามีเหล่าทหารองครักษ์คอยคุ้มครองอยู่แล้ว”

พระองค์ทรงลาพระอัครมเหสีออกเดินทางไปยังป่าใหญ่พร้อมกับเหล่าทหาร

เมื่อพระองค์เสด็จเข้าสู่ป่าลึก เหล่าทหารก็กระจายกำลังออกเป็นวงกว้างเพื่อตรวจตรา ท่ามกลางความเงียบสงัดของป่า ได้ยินเพียงเสียงลมพัดใบไม้และเสียงสัตว์ป่า

ขณะนั้นเอง เหล่าโจรป่าซึ่งซุ่มรออยู่ก่อนแล้ว ก็ปรากฏตัวออกมา พวกมันมีจำนวนมากและมีอาวุธครบมือ

เหล่าทหารพยายามต่อสู้ขัดขวาง แต่ก็ไม่อาจต้านทานจำนวนของโจรได้ ในที่สุด พระเจ้าพาราณสีก็ทรงตกอยู่ในอันตราย

ในขณะที่พระองค์กำลังจะทรงถูกเหล่าโจรจับกุมนั้นเอง จู่ๆ ก็มีเสียงร้องอันดังสนั่นหวั่นไหวขึ้นจากบนท้องฟ้า

“จงปล่อยพระราชาของพวกเราเสีย! จงปล่อยพระองค์เดี๋ยวนี้!”

ทุกสายตาหันไปมองบนท้องฟ้า ก็พบกับฝูงนกจำนวนมหาศาล บินโฉบลงมาจากเบื้องบน นำโดยนกอินทรีตัวใหญ่ ที่มีสง่าราศีเป็นพิเศษ

ฝูงนกเหล่านั้นบินโฉบเข้าโจมตีเหล่าโจรอย่างไม่เกรงกลัว พวกมันใช้กรงเล็บอันแหลมคมจิกตี และใช้ปีกอันแข็งแรงฟาดฟันใส่เหล่าร้าย

เหล่าโจรตกใจกับการโจมตีอันไม่คาดฝัน พวกมันพยายามปัดป้อง แต่ก็ไม่อาจต้านทานพลังของฝูงนกได้

นกอินทรีตัวใหญ่ ที่เป็นหัวหน้าฝูง บินตรงเข้าตะครุบมีดของหัวหน้าโจร และหักมันออกเป็นสองท่อน

เหล่าโจรเห็นดังนั้นก็ตกใจกลัวยิ่งนัก พวกมันทิ้งอาวุธและวิ่งหนีเอาชีวิตรอดไปคนละทิศคนละทาง

พระเจ้าพาราณสีทรงประหลาดพระทัยยิ่งนัก ทรงไม่เคยเห็นภาพเช่นนี้มาก่อน

เมื่อเหล่าโจรหายลับไป ฝูงนกก็บินวนอยู่รอบๆ พระองค์

นกอินทรีตัวใหญ่ ก็ค่อยๆ ลดระดับลงมาเกาะที่กิ่งไม้ใกล้ๆ และส่งเสียงร้อง

“ขอเดชะฝ่าบาท ข้าพเจ้าคือสุปัตตะ”

พระเจ้าพาราณสีทรงอึ้ง พระองค์ตรัสถาม

“ท่านเป็นใคร? เหตุใดจึงมีฤทธิ์ปานนี้?”

สุปัตตะตอบ

“ข้าพเจ้าเป็นนกกระจิบตัวหนึ่ง ที่เคยได้รับความเมตตาจากท่านสุปัตตะ คนสวนหลวง ผู้ซึ่งเคยช่วยชีวิตข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าและพรรคพวกซึ่งเป็นญาติมิตรกัน ได้ทราบข่าวว่าฝ่าบาทกำลังตกอยู่ในอันตราย จึงรีบมาช่วยเหลือ”

พระเจ้าพาราณสีทรงทราบทันทีว่า นกอินทรีตัวนี้ คือ “สุปัตตะ” ที่คนสวนของพระองค์ได้เล่าถึง

พระองค์ทรงรู้สึกซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของสุปัตตะ คนสวนผู้มีจิตใจดี และซาบซึ้งในบุญคุณของเจ้าสุปัตตะ นกกระจิบผู้กตัญญู

พระองค์ทรงกอดอกขึ้น

“เราได้ยินเรื่องราวของสุปัตตะ คนสวนของเรามานาน เขาเป็นผู้มีจิตใจประเสริฐ และบัดนี้ เราก็ได้ประจักษ์แล้วว่า ความดีที่เขากระทำนั้น ได้ส่งผลกลับคืนมาแก่เราในวันนี้”

พระเจ้าพาราณสีทรงมีพระประสงค์จะตอบแทนบุญคุณ

“สุปัตตะ เจ้าจงบอกเรามาเถิด เราจะตอบแทนบุญคุณเจ้าอย่างไร?”

สุปัตตะกราบทูล

“ข้าพเจ้าเพียงแต่ทำในสิ่งที่ควรทำตามหน้าที่เท่านั้น ขอฝ่าบาททรงดำรงทศพิธราชธรรมต่อไปเถิด”

พระเจ้าพาราณสีทรงเลื่อมใสในความกตัญญูของสุปัตตะ และความมีจิตใจดีของสุปัตตะ คนสวนหลวงยิ่งนัก

เมื่อเสด็จกลับถึงพระนคร พระเจ้าพาราณสีทรงมีรับสั่งให้เรียกสุปัตตะ คนสวนหลวง เข้าเฝ้า

สุปัตตะถวายบังคมพระเจ้าพาราณสีด้วยความเคารพ

พระเจ้าพาราณสีทรงเล่าเรื่องราวที่เกิดขึ้นในป่าให้สุปัตตะฟัง

“สุปัตตะ เราได้ทราบถึงความกล้าหาญและความกตัญญูของเจ้าแล้ว การที่เจ้าช่วยชีวิตลูกนกกระจิบตัวหนึ่ง ได้ส่งผลกลับมาในวันนี้อย่างไม่คาดฝัน”

สุปัตตะกราบทูล

“ข้าแต่ฝ่าบาท การช่วยเหลือผู้อื่นนั้น เป็นหน้าที่ของข้าพเจ้าอยู่แล้ว ข้าพเจ้ามิได้หวังสิ่งตอบแทนใดๆ”

พระเจ้าพาราณสีทรงชื่นชมในความถ่อมตนของสุปัตตะ

พระองค์จึงพระราชทานยศตำแหน่งให้สุปัตตะ เป็นข้าราชบริพารผู้ใหญ่ และมอบทรัพย์สินเงินทองให้เป็นจำนวนมาก

นับแต่นั้นมา สุปัตตะก็ยิ่งตั้งมั่นในการบำเพ็ญความดี และดูแลอุทยานหลวงด้วยความซื่อสัตย์สุจริต

ส่วนเจ้าสุปัตตะ นกกระจิบผู้กตัญญู ก็ได้กลับไปใช้ชีวิตอย่างมีความสุขในธรรมชาติ

คติธรรม

การทำความดี แม้เพียงเล็กน้อย ก็ย่อมส่งผลดีกลับคืนมาในภายภาคหน้าได้เสมอ ความกตัญญูเป็นเครื่องหมายของคนดี

บารมีที่บำเพ็ญ

ในอดีตชาติอันยาวนาน สุปัตตะ (ผู้ซึ่งคือพระโพธิสัตว์ในชาตินี้) ได้บำเพ็ญบารมีมาอย่างมากมาย โดยเฉพาะอย่างยิ่ง บารมีด้าน "เมตตา" และ "กตัญญู"